W 1975 r. w miejscowości Lyme w stanie Connecticut w USA znaczna liczba osób zachorowała na artrozę. Po licznych badaniach, które przeprowadził Willy Burgdorfer, okazało się, że powodowały ją krętki boreliozy, a wspomniany gatunek borrelii został nazwany od jego nazwiska Borrelia burgdorferi. Jednak już w roku 1990 choroba z Lyme rozprzestrzeniła się jako epidemia na wszystkie stany USA, a także na Europę.

Gatunki z rodzaju Borreli były znane już od dawna, ale niegdyś tylko jeden z nich, B.recurrentis był uważany za chorobotwórczy dla człowieka. Aktualnie wymienia się około 13 gatunków traktowanych za chorobotwórcze. Występują one lokalnie w krajach Południowej Ameryki, Azji i Afryki. W Europie znane są też w Hiszpanii i Portugalii. Natomiast jeden gatunek – Borrelia burgdorferi – występuje na całym świecie, w tym także i w Polsce.

Dotychczas zidentyfikowano ogółem ponad 600 gatunków kleszczy. Większość –po wykluciu się z jaja – przechodzi trzy stadia rozwojowe: larwy, nimfy i dorosłego osobnika.

Larwy żywią się krwią drobnych ssaków: myszy, szczurów, jeży, popielic, czasami także jaszczurek i ptaków, przy czym jaja kleszczy nie zawierają krętków boreliozy. Zarażają się one przede wszystkim od drobnych gryzoni stanowiących pewnego rodzaju naturalny rezerwuar tych bakterii. Krętki żyjące w ich ciałach orientują się, że do żywiciela przyssała się larwa kleszcza. Kleszcze wstrzykują wówczas zawarte w ślinie substancje o działaniu immunosupresyjnym, co stanowi sygnał dla bakterii, by podążyć do miejsca wkłucia. Tam zarażają larwę lub nimfę kleszcza.

Zarażonych zostaje około 1% larw. Wśród nimf, które także wysysają krew, zakażonych jest prawdopodobnie około 10% populacji, a w przypadku dorosłych kleszczy wskaźnik ten wynosi już około 20%.

Niezależnie od boreliozy kleszcze przenoszą także inne choroby, takie jak: gorączka powrotna (Febris recurrens), piroplazmoza (malariopodobna infekcja wywoływana przez pierwotniaki), tyfus plamisty, gorączka Q, okopowa i kleszczowe zapalenie mózgu (FSME). Tą ostatnią chorobą kleszcze zarażają około 1,5% swoich żywicieli. Cykl rozwojowy od larwy do osobnika dorosłego trwa od 2-3 lat.

Borelie są wśród bakterii gatunkami unikalnymi. Mają cechy, które łączą je także z innymi formami życia, jak np. pierwotniaki. Przypominają także pasożyty, bo wszystkie składniki odżywcze muszą być pobierane z żywicieli. Po za nimi nie są zdolne do samodzielnego życia.

Objawy chorobowe w ostrej formie związane są z obecnością żywych krętków w zakażonych narządach. W ścianie komórkowej borelii znajduje się 21 plazmidów – niewielkich owalnych tworów wyposażonych we własne geny, potrafiące przekazać bakterii informacje o układzie opornościowym żywiciela oraz w coraz większym stopniu odporność na antybiotyki. Są to więc bakterie bardzo wysoko wyspecjalizowane, których nie da się wyhodować w warunkach laboratoryjnych. Dlatego tak trudno jest je badać.

Borelie dysponują umiejętnością oszukiwania układu odpornościowego.

Sterują i manipulują swoim żywicielem, wydzielając peptydy i produkty przemiany materii, dzięki czemu tworzą korzystne dla siebie środowisko. Są bardzo ruchliwe. Wwiercają się w tkankę ciała i zasiedlają płyny ustrojowe. W ciągu kilku dni mogą wniknąć do głębiej położonych tkanek, gdzie antybiotyki nie mogą do nich dotrzeć.

Kiedy krew z ukąszonego zwierzęcia lub człowieka wpływa do ciała kleszcza, rośnie temperatura i obniża się pH. Krętki rozpoznają, czy jest to krew człowieka, psa, myszy czy sarny i dostosowują swoją przemianę materii oraz błony komórkowe do danego organizmu, by zabezpieczyć się przed działaniem jego układu obronnego. Następnie wędrują z jelita do ślinianek kleszcza.

Zarazić się można przez ukąszenie zarażonego kleszcza. Chorobę tę mogą jednak również przenosić komary i pchły. Na zakażenie są także wrażliwe: króliki, chomiki syryjskie, szczury, myszy, psy, koty, konie, kozy, a nawet kurczaki.

Kleszcze wytrzymują temperatury ujemne. Aktywne stają się dopiero, gdy przekroczą one 10 stopni. W środku lata, gdy temperatury są dla nich zbyt wysokie, ukrywają się w cieniu roślin gdzie temperatura jest niższa, a wilgotność wyższa.
Badania epidemiologiczne wskazują, że wraz z wiekiem, szczególnie w przypadku niektórych zawodów (np. leśnicy) liczba przypadków boreliozy wzrasta. Duże populacje mogą wytworzyć swoiste przeciwciała przeciw krętkom B. burgdorferi (30-60%).

Stopień zakażenia i rodzaj objawów jest uzależniony od układu immunologicznego człowieka. Układ opornościowy żywiciela stymuluje przeciwciała działające przeciw ślinie kleszcza, i im jest silniejszy, tym większa szansa na działania ochronne.

Obraz kliniczny wyróżnia trzy fazy boreliozy:

  1. Objawy skórne (EMC) występujące średnio po 7 dniu od ukąszenia przez kleszcza.
  2. Objawy neurologiczne i sercowe, które występują po 2-3 miesiącach od ukąszenia kleszcza. Najczęściej dotyczą zapalenia mięśnia sercowego.
  3. Objawy reumatologiczne. Zazwyczaj jest to zapalenie stawów (arthritis).

Do ważnych objawów, łatwych do zrozumienia dla pacjenta, należą: wędrujący rumień, stan podgorączkowy trwający nawet powyżej miesiąca, objawy grypopodobne, częste bóle głowy i sztywność karku, bóle stawów i mięśni, utrata słuchu, powiększone węzły chłonne. Bóle stawów często nawracają, przechodząc ze stawu w staw.

W późnych stadiach choroby objawy mogą być błędnie zinterpretowane jako np.: stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów, zespół chronicznego zmęczenia, późne stadium kiły, choroba Alzheimera, zespół jelita wrażliwego.

Częstymi objawami są wtedy:

  •  zapalenie stawów, najczęściej kolanowych, przy czym u ponad 10% chorych dochodzi do zniszczenia chrząstki
  • zanikowe zapalenie skóry
  • zapalenie mięśnia sercowego
  • paraliż
  • zespół chronicznego zmęczenia
  • psychoza.

Niekiedy wyróżnia się kilka rodzajów choroby:

Dermatoborelioza
Najlepiej charakteryzuje ją rumień wędrujący, czerwony krąg rozszerzający się od miejsca ukąszenia. Przez wielu lekarzy uznawany jest on za najważniejszy objaw zakażenia boreliozą. Może mieć różne rozmiary – od 10 nawet do 70 cm. Po upływie czasu skóra staje się cieńka, pomarszczona, wręcz przeźroczysta, sucha.

Neuroborelioza
Kiedy bakteria zaatakuje układ nerwowy, mogą pojawić się objawy zapalenia opon mózgowych, zapalenie mózgu połączone z infekcją rdzenia kręgowego, utratą słuchu, zawrotami głowy czy zaburzeniami widzenia.

Boreliozowe zapalenie serca
U około 10% chorych pojawiają się zaburzenia rytmu, zapalenie wsierdzia lub mięśnia sercowego. Dochodzą do tego bóle w klatce piersiowej, palpitacje serca i duszność.

Borelioza oczna
Najczęściej charakteryzują ją: ucisk w gałkach ocznych, zaburzenia widzenia, zapalenie nerwu wzrokowego, spojówek czy rogówki.

Niestety jak dotąd nie odkryto metody, która dałaby 100% pewności, że mamy boreliozę.

 

 
 
Joomla Extensions